Insoniyatning siyosiy va huquqiy tarixi shuni tasdiqlaydiki, davlatning barqarorligi va qudrati uning tabiiy resurslari yoki harbiy salohiyati bilan emas, balki fuqarolarining davlatga bo‘lgan ishonchi va jamiyatdagi adolat mezoni bilan o‘lchanadi.
Bugungi Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarning ma’naviy-mafkuraviy asoslari tarixiy merosimiz bilan uyg‘un holda shakllanmoqda. Xususan, Amir Temur bobomizning “Kuch–adolatdadir” tamoyili hamda Alisher Navoiy bobomizning xalqparvarlik va insonparvarlik g‘oyalari bugungi taraqqiyot yo‘lida zamonaviy va hayotiy mazmunda aks etmoqda. Ushbu qadriyatlar jamiyatda adolat, qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlashga qaratilgan islohotlarda o‘z ifodasini topib, davlat va jamiyat rivojining muhim ma’naviy tayanchiga aylanmoqda.
Shu asnoda davlat apparatining qoliplashgan, faqat hisobotlarga asoslangan byurokratik tizimdan “Davlat idoralari xalqqa xizmat qilishi kerak” degan konseptual yondashuvga o‘tishi mamlakat boshqaruvida tarixiy burilish yaratdi.
Taqdim etilgan ma’lumotlar asosida Yangi O‘zbekistondagi davlat xizmati va jamiyat transformatsiyasini uchta asosiy tahliliy yo‘nalishga ajratish mumkin: ijtimoiy-iqtisodiy pragmatizm, institutsional meritokratiya va raqamli-ma’naviy sinergiya.
1. Ijtimoiy-iqtisodiy pragmatizm: Raqamlardan real hayotga o‘tish
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida davlat siyosatining muvaffaqiyati mavhum makroiqtisodiy foizlar bilan emas, balki insonning kundalik hayot sifati bilan o‘lchanmoqda. Makroiqtisodiy o‘sishning “ijtimoiylashuvi” quyidagi omillarda yaqqol namoyon bo‘lmoqda:
Detsentralizatsiya va moliyaviy mustaqillik: “Mahalla budjeti” tizimining joriy etilishi fuqarolarga o‘z hududidagi muammolarni (yo‘l, suv, infratuzilma) mustaqil hal qilish vakolatini berdi. Bu jamiyatda boqimandalik kayfiyatini yo‘qotib, daxldorlik hissini uyg‘otmoqda.
Inson kapitaliga investitsiya: Maktabgacha ta’lim qamrovining
27 foizdan 74 foizga keskin oshishi, Prezident maktablari tarmog‘i va “Ijtimoiy himoya yagona reyestri”ning ishlashi davlatning asosiy kapitali intellektual va sog‘lom avlod ekanini tasdiqlaydi.
2. Institutsional meritokratiya va kadrlar siyosatidagi inqilob
Davlat boshqaruvini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqqan eng muhim huquqiy qadam – O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 19 iyundagi PF-95-sonli Farmoni bo‘ldi. Mazkur hujjat kadrlar siyosatida eskicha yondashuvlarni butunlay yo‘qqa chiqarib, meritokratiya (munosiblar hukmronligi) tizimini o‘rnatdi:
Ochiq raqobat va shaffoflik: 2025 yil 1 avgustdan vakant lavozimlarga onlayn proktoring va inson omilisiz baholash tizimi orqali qabul qilinishi tanish-bilishchilikka chek qo‘ydi.
Kompetensiyaga asoslangan baholash: Davlat xizmatchisining salohiyati endi quruq ish staji bilan emas, balki IQ (intellektual koeffitsiyent), psixologik barqarorlik va boshqaruv qobiliyati bilan o‘lchanmoqda. “Kasbiy rivojlantirish xaritasi” orqali har bir xodimning o‘sishi real vaqtda kuzatilmoqda.
Liderlar seleksiyasi: “Milliy kadrlar zahirasi” va “TOP-100” dasturlari doirasida yangi avlod boshqaruvchilari seleksiya qilinmoqda. Endilikda Kadrlar bo‘limi shunchaki qog‘oz to‘ldiruvchi emas, balki rahbarning strategik maslahatchisiga aylandi.
3. Raqamli shaffoflik va jamiyatning ijtimoiy sergakligi
Raqamlashtirish bugungi kunda nafaqat texnik jarayon, balki “adolat quroli” va korrupsiyaga qarshi eng kuchli preventiv mexanizmdir.
Xizmatlarning raqamli transformatsiyasi: Ilgari oylab davom etadigan byurokratik jarayonlarning “My.gov.uz” portali orqali 200 dan ortiq masofaviy xizmatlarga o‘tkazilishi inson omilini minimallashtirdi. Tadqiqotlarda so‘rov ishtirokchilarining 76,3 foizi bu yengillikni alohida e’tirof etgani tizimning to‘g‘ri ishlayotganini ko‘rsatadi.
Ijtimoiy nazorat: Respondentlarning 76,8 foizi davlat organlari faoliyatini ijtimoiy tarmoqlar orqali kuzatib, munosabat bildirayotgani fuqarolik jamiyatining uyg‘ongani va ijtimoiy nazorat institutining real ishlayotganidan dalolatdir.
4. Davlat xizmatchisining ma’naviy-ruhiy transformatsiyasi
Eng mukammal qonunlar va eng ilg‘or texnologiyalar ham ma’naviyatsiz va vijdonsiz rahbar qo‘lida o‘z kuchini yo‘qotadi. Shu sababli, bugungi kunda “Ma’naviy indeks” va kasbiy mahorat uyg‘unligi davlat xizmatining oltin qoidasiga aylandi. Empatiya va mahallabay tizim: Aholining 80 foizi muammo tug‘ilganda birinchi bo‘lib mahallaga suyanishi, hokim yordamchilari va mahalla raislarining chinakam “tayanch tog‘i”ga aylanganini ko‘rsatadi. Ilgari fuqaro davlat idorasiga borgan bo‘lsa, bugun davlat fuqaroning xonadoniga kirib bormoqda.
Ichki intizom va qadriyatlar: Tahlillarga ko‘ra, soha xodimlarining 58,8 foizi halollikni bosh mezon deb bilishi hamda tizimda “Ustoz-shogird” an’anasi orqali 89,9 foizlik ijobiy ma’naviy muhit yaratilgani davlat apparatining ichki immuniteti shakllanganini bildiradi. Bu – jamiyatda joriy etilayotgan “Halollik vaksinasi”ning amaldagi samarasidir.
Xulosa
Xulosa o‘rnida ta’kidlash joizki, Yangi O‘zbekistonda davlat xizmatchisining tafakkuri tubdan o‘zgarmoqda: “Menga nima berdi?” degan tor iste’molchilik kayfiyati o‘rnini “Men xalqim uchun nima qila olaman?” degan keng qamrovli, bunyodkorlik mafkurasi egallamoqda. Qabul qilinayotgan har bir qaror ortida inson taqdiri yotganini teran anglash, yuksak muomala madaniyatiga ega bo‘lish va el dardi bilan yashash – bugungi kun rahbarining nafaqat xizmat vazifasi, balki oliy ma’naviy burchidir. Zero, milliy qadriyatlarimiz va zamonaviy boshqaruv texnologiyalarini o‘zida mujassam etgan ushbu tizimning pirovard maqsadi bitta: xalqni davlatdan va bugungi hayotidan rozi qilishdir.
Behzod Tagayev
Davlat xalqchilligini mustahkamlash bo‘yicha
loyihalarni muvofiqlashtirish bo‘lim boshlig‘i