MUMTOZ MAHAL BEGIM – uning asli nomi Arjumand bonu edi. Uning kelib chiqishi eronlik bo‘lib, bobosi, ota-onasi kambag‘allik yuzasidan Akbarshoh davrida Erondan Hindistonga ko‘chib kelgan edilar. Arjumand bonuning bobosi Akbarshoh xizmatiga kiradi. Arjumand bonuning ammasi Nurjahon begim 1611-yilda Jahongirshohga turmushga chiqqach, Arjumand bonuning bobosi E’timod-ud Davla bosh vazirlik lavozimiga ko‘tariladi. Otasi E’tiqodxon — (keyinchalik) Osafxon saroy boshqaruvchisi lavozimiga belgilanadi. 1613-yilda 19 yoshli Arjumand bonu 21 yoshli shahzoda Xurramga (Shoh Jahon) turmushga chiqadi. O‘tkir aql-idrok sohibasi bo‘lmish Arjumand bonu tez kunda o‘zining tadbirkorligi, nozik tabiati, iffati va tengi yo‘q husni bilan saroy a’yonlari o‘rtasida katta e’tibor qozonadi. Xususan, Jahongirshoh kelini Arjumand bonuni nihoyatda e’zozlardi. Shuning uchun bo‘lsa kerak ko‘p o‘tmay, Arjumand bonu saroyda Mumtoz Mahal begim (saroyning ko‘rki) nomi bilan atalaboshlaydi.
Jahongirshoh bilan shahzoda Xurramning oralarida chiqqan ayrim kelishmovchiliklarni Mumtoz Mahal hal qilishga kirishar va bu ishni uddasidan chiqardi ham. Shuning uchun har ikki tomonning iltifotiga sazovor bo‘lardi.
Shoh Jahon 1628-yil fevral oyida taxtga o‘tirgach, yosh malika Mumtoz Mahal begim davlat ishlarida eriga yordamlashar va doim rejalik maslahatlaribilan erini to‘g‘ri yo‘lga boshlardi. Binobarin, u saroyda shoh maslahatchisi va muhrdorlik lavozimlarini egallaydi. Mumtoz Mahal begim yaxshi kunlarda ham harbiy safarlarda ham eriga vafodor hamroh va jafokash hamdard bo‘lgan. Mumtoz Mahal begim 1631-yili navbatdagi safarlardan birida, Burhonpur shahrida o‘n to‘rtinchi farzandini tug‘ish asnosida 38 yoshida vafot etadi. Mumtoz Mahal begim hayot bilan vidolasharkan, eri Shoh Jahondan farzandlariga mehribon bo‘lishini, boshqa uylanmaslikni va nihoyat unga atab dunyoda tengi yo‘q hashamatli bir maqbara bunyod ettirishni iltimos qiladi.
Shox Jahon sevimli malikasi Mumtoz Mahal begimning vasiyatlarini bajaradi. Zotan, u keyingi 36 yillik umri davomida uylanmay o‘tadi. Munis, vafodor rafiqasining nomini abadiylashtirish maqsadida unga atab yaltiroq oq marmardan maqbara qurdiradi. Maqbaraga Mumtoz Mahalning boshiga qo‘yilgan toj ramzida “Toj Mahal” deb nom beradi.
Mumtoz Mahal begim o‘lim oldidan o‘z bolalari bilan vidolasharkan, Shoh Jahonning ahvolidan xabardor bo‘lib, unga g‘amxo‘rlik qilib turishni katta qizi Jahonoro begim zimmasiga yuklaydi.
