Jamiyatni barqaror saqlash, rivojlantirish va insonlar o‘rtasida tenglikni ta’minlashga qaratilgan tushunchalardan biri ijtimoiy himoya sanaladi. Ijtimoiy himoya insoniyat tafakkurining chuqur qatlamlariga asoslanib, nafaqat davlat boshqaruvi tizimining qismi, balki xalq ma'naviyatining ichki unsurlaridan biri sifatida namoyon bo‘lgan. O‘zbek xalqining ko‘hna tarixida va boy falsafiy merosida bu tushuncha hayot tarzining markaziy tamoyillaridan biri sifatida shakllangan.
Bu maqolada biz ijtimoiy himoya tushunchasining o‘zbek xalqining tarixiy, falsafiy va madaniy asoslari hamda uning zamonaviy talqini haqida batafsil fikr yuritamiz. Ushbu tahlil faqatgina ijtimoiy himoyaning tashkiliy qirralarini emas, balki uning xalq hayotidagi chuqur ma'nolarini ham o‘rganishga qaratiladi.
Ijtimoiy himoya faqatgina ehtiyojmand insonlarga yordam ko‘rsatish emas, balki jamiyatning har bir a’zosini insoniylik, mehr va birdamlik asosida bog‘lab turuvchi tizimdir. O‘zbek xalqining tarixiy tajribasida ijtimoiy himoya masalasi diniy, urf-odatlar va milliy qadriyatlar orqali boyitilib, hayot falsafasiga aylangan.
Misol uchun, mahalla tizimi o‘zbek xalqi uchun nafaqat hududiy birlik, balki insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy birdamlikni mustahkamlovchi muhim vosita sifatida xizmat qilgan. Mahalla, aslida, ijtimoiy himoyaning xalqona talqinidir. Bu tizim orqali insonlar bir-birining ehtiyojidan xabardor bo‘lib, yordam va qo‘llab-quvvatlashni ta'minlab kelgan.
Mahalla o‘zbek xalqining falsafiy va ijtimoiy tizimida markaziy o‘rinni egallaydi. Bu tizimning o‘ziga xosligi shundaki, u har bir insonni jamiyatning faol qismi sifatida qamrab oladi. Mahalladagi o‘zaro yordam va birdamlik tamoyillari ijtimoiy himoyaning eng samarali shakllaridan biri bo‘lib xizmat qilgan.
Mahallaning vazifalari faqatgina moddiy yordam ko‘rsatish bilan cheklanmaydi. U insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash, madaniy-ma'naviy qadriyatlarni saqlash va avloddan-avlodga yetkazish bilan ham shug‘ullanadi. Bu tizim orqali jamiyatning barcha qatlamlari birlashtirilib, aholi o‘rtasida ijtimoiy adolat ta'minlanadi.
2023-yil 1-iyunda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmoni bilan tashkil etilgan Ijtimoiy himoya milliy agentligi ushbu qadimiy tamoyillarni zamonaviy tizim orqali davom ettirishga xizmat qilmoqda. Agentlikning vazifalari xalq ehtiyojlarini hisobga olgan holda, ijtimoiy xizmatlarning manzilliligini va samaradorligini oshirishni o‘z ichiga oladi.
Agentlikning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
1. Agentlik ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni aniqlash va ularga manzilli yordam ko‘rsatishni ta'minlaydi. Bu nafaqat moddiy yordamni, balki ehtiyojmand insonlarning psixologik va ma'naviy holatini ham qo‘llab-quvvatlashni nazarda tutadi.
2. Aholining talab va ehtiyojlarini o‘rganish asosida xizmatlarning moslashuvchan tizimi yaratilmoqda. Zamonaviy texnologiyalar yordamida xizmatlarning tezkorligi va samaradorligi oshirilmoqda.
3. Ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni ish bilan ta'minlash orqali jamiyatning faol ishtirokchilari sifatida ularni qo‘llab-quvvatlash agentlikning asosiy vazifalaridan biridir.
Ijtimoiy himoya milliy agentligi o‘z faoliyatida zamonaviy texnologiyalar va raqamli platformalardan foydalanmoqda. Bu yondashuv yordamga muhtoj insonlarga tezkor xizmat ko‘rsatishni, ularning ehtiyojlarini aniq aniqlashni va ularga manzilli yondashuvni ta'minlaydi.
Ijtimoiy himoya milliy agentligi faoliyati o‘zbek xalqining azaliy qadriyatlari bilan zamonaviy yondashuvlarni uyg‘unlashtirishga asoslangan. Bu tizim jamiyatning har bir qatlamiga mehr-oqibat, adolat va birdamlik tamoyillari asosida yondashadi.
Har bir insonning qadr-qimmati va huquqlarini hurmat qilish tizimning markaziy falsafasidir. Bu yondashuv insonni jamiyatning bosh qadriyati sifatida qabul qiladi.
Ijtimoiy tenglikni ta'minlash va har bir fuqaroning ehtiyojlarini hisobga olish orqali adolat tamoyillari amalga oshirilmoqda.
Jamiyatning barcha a’zolari o‘rtasida o‘zaro ishonch va qo‘llab-quvvatlashni mustahkamlash tizimning yana bir muhim jihatidir.
O‘zbek xalqining ijtimoiy himoya tizimi boy falsafiy va tarixiy asoslarga ega bo‘lib, bugungi kunda zamonaviy talqin orqali rivojlanmoqda. Ijtimoiy himoya milliy agentligi bu qadriyatlarni davom ettirib, jamiyatda ijtimoiy adolatni ta'minlash va har bir fuqaroning farovon hayot kechirishini ta'minlashga xizmat qilmoqda.
Bu tizimning muvaffaqiyati insonlarning ehtiyojlariga mos ravishda shakllangan strategiyalar va xalqning boy ma'naviy merosini zamonaviy yondashuvlar bilan uyg‘unlashtirish orqali erishiladigan natijalarga bog‘liqdir. O‘zbekiston ijtimoiy davlat sifatida nafaqat qonuniy, balki ma'naviy jihatdan ham kuchli tizim yaratmoqda. Bu esa kelajakda barqarorlik va farovonlikning mustahkam poydevorini ta’minlaydi.
Husan Tursunov,
Respublika Ma`naviyat va ma’rifat markazi
mas’ul xodimi
