Boshqalar kabi boʻlma, oʻzgalarning ham boshqacha boʻlishiga qoʻyib ber

Xenrik Yagodzinskiy

– Ruslarning muqaddas bayrami – Pravoslav pasxasida tayyorlanadigan yeguliklar zoʻr-da! Turli ranglarga boʻyalgan tuxumlarni uni yoqtirmaydiganlar ham ishtaha bilan yeyishadi. Kulich shirinligining takrorlanmas taʼmi, ajoyib koʻrinishi sabab koʻpincha uyimizda talash boʻlib ketadi…

– Rusparastmisan?! Har ikki gapning orasida ruscha qoʻshib ketishing, relokantlar haqida ortiqcha qaygʻurishing yetmaganday, endi xristian bayramlarida sherik boʻlishing gʻalati!

***

– Jamoat transportlarining ayollar va erkaklar uchun alohida qismlarga ajratilishi ayollarning har tomonlama xavfsizligi uchun foydali boʻladi.

– Radikal boʻlib ketyapsiz!


***

– Bugun biram betayin haydovchi uchradi-yey! Uzundan uzoq tirbandlikda turib qoldik. Svetoforda “Eshikni ochib yuboring, namozga ulgurishim kerak”, desam ham mumkinmas, deb turib oldi.

– Rost-da! Svetoforda yoʻlovchilarni tushirib qoldirish qoidani buzish sanaladi-ku! Qolaversa, hayot uchun ham xavfli. Keyin ibodat masalasi jamoatchilik oldida eʼlon qilinadigan amal emas, u qoidabuzarliklarga sabab boʻlib qolmasligi ham kerak. Umuman olganda, haydovchi amaki haq boʻlgan!

– Tavba, islomofoblar borgan sari ortib ketyapti…

Soʻnggi vaqtlarda ijtimoiy tarmoqlarda oʻzgacharoq fikrlarga nisbatan betoqatlik kuchayib, kishilarni yoppasiga radikal, islamofob, gʻarbparastlikda ayblash koʻpayib borayotganini kuzatish mumkin. Oʻzining fikriga qoʻshilmagan ikkinchi tomonga turli tamgʻalarni yopishtirib, haqorat qilishgacha oʻtadigan ayrim tarmoq foydalanuvchilarining oʻzlariga nisbatan bosim boʻlganida bagʻrikenglik haqida yozishlari esa aslida tolerantlik tushunchasi qanchalar muhim ekanini koʻrsatadi. Biroq u faqat doʻppi tor kelganda qoʻllaniladigan tushuncha emas. Tolerantlik oʻzidan boshqalarning shaxsiy xususiyat va qarashlariga nisbatan sabrli va bagʻrikeng boʻlishni nazarda tutadi. Uning  millati yo dini yoʻq va har bir davlat hamda fuqaroning muhim xususiyatlaridan sanaladi. Shunday ekan, bu borada dunyodagi vaziyat qanday, bizdagi kabi vaziyatlarda mamlakat tashqarisida qanday munosabatda boʻlishadi? Oyina.uz xorijda yashaydigan va boshqa millat vakili bilan turmush qurgan vatandoshlarning tolerantlik borasidagi fikrlari bilan qiziqdi. 

Yosh germaniyaliklar koʻproq millatlararo madaniy uygʻunlikni istashadi

 

Dilshod Rahmatov – 1982-yil Toshkent viloyatida tugʻilgan. “Digital Career Institute GmbH” maʼruzachisi, falsafa fanlari doktori. 2012-yildan buyon turmush oʻrtogʻi va 4 nafar farzandi bilan Germaniyada istiqomat qiladi.

Tolerantlik men uchun oʻzgacha dunyoqarash, turmush tarzi, xulq-atvor va urf-odatlarga nisbatan bagʻrikenglikni bildiradi. U befarqlik yoki boshqacha qarashlarni qabul qilish kerakligini emas, balki boshqalarning shaxsiy eʼtiqodi va qadriyatlariga koʻra yashashiga toqatli boʻlishni anglatadi. Bu xususiyat dunyodagi turli xalqlar, millatlar va dinlarni hurmat qilish uchun ham muhim. Shuningdek, tolerantlik insonning turli nuqtai-nazarlarga ochiqligini va oʻziga ishonchi yuqoriligini bildiradi.

2014-yil Germaniyaga bir qator musulmon mamlakatlaridan qochqinlar kela boshlagan. Koʻplab nemis oilalari urush va notinchlikdan qochgan oilalarga boshpana berishadi. Shular qatorida bir nemis doʻstim ham boʻlgan. Ular oilaviy ateist boʻlishiga qaramay, qochqin musulmonlarga oʻz xonadonidan joy bergan, alohida idish-tavoqlar sotib olib, ibodatlari uchun qulay sharoit yaratgan. Doʻstim oʻzining qozon-tovogʻini qochoqlar bilan boʻlishmagani sababini esa unda choʻchqa goʻshti tayyorlashlari bilan izohlagandi. Men bu holatni nemislar boshqa din vakillarining eʼtiqod va madaniyatini hurmat qilishi va bagʻrikenglik belgisi, deb tushunganman.

Boshqa xalqlarning eʼtiqod va urf-odatlariga nisbatan bagʻrikenglik masalasi Germaniyada keng muhokama va tadqiqot mavzusi sanaladi. Garchi, ochiqlik va izolyatsiya tarafdorlari oʻrtasida qutblanish kuchaygan boʻlsa-da, baʼzi tadqiqotlarga koʻra, nemislar madaniy xilma-xillikka koʻproq ochiq boʻlib bormoqda. Ularning taxminan yarmi “muhojirlar jamiyatning asosiy madaniyatiga moslashishi kerak”, deb hisoblaydi, 36 foizi esa madaniyatlar uygʻunligini maʼqullaydi. Yoshlar orasida madaniyatlarni bir-biriga yaqinlashtirish zarurligi haqidagi mulohaza yuqori.

Mamlakatda mintaqa va fuqarolarning yoshiga qarab bagʻrikenglikka boʻlgan munosabatda farqlar mavjud. Misol uchun, 25 yoshgacha boʻlgan yoshlar madaniy uygʻunlikni koʻproq qoʻllab-quvvatlasa, 70 yoshdan oshgan odamlar immigratsion moslashuvni maʼqullaydi. Bu esa jamiyatda madaniy xilma-xillik sharoitida, muvaffaqiyatli birga yashash boʻyicha kelishuvga erishish zarurligidan dalolat beradi.

Umuman olganda, Germaniya madaniy xilma-xillikni hurmat qilish va eʼtirof etishga intiladi, lekin ayni paytda integratsiya va ijtimoiy hamjihatlik bilan bogʻliq muammolar ham yoʻq emas.

Gruzinlar azaldan tolerant xalq boʻlgan

Farzona Qudratillayeva – 1994-yil Toshkent shahrida, musiqa sanʼati boʻyicha professor Rifatilla Qosimov oilasida dunyoga kelgan. Hozir tugʻruq taʼtilida, undan avval musiqa fanidan dars bergan. Turmush oʻrtogʻi va farzandi bilan Gruziyada yashaydi.

Tolerantlik mendan farqli insonlarning fikrini, dunyoqarashini va tuygʻularini qabul qilib, hurmat koʻrsatish, ularga bagʻrikenglik bilan munosabatda boʻlishdir. Shaxsan oʻzim birinchi navbatda, insonning millati yoki boshqa shaxsiy xususiyatlariga emas, insoniy jihatlariga ahamiyat beraman. Yaxshi yoki yomon insonlar hamma millatda – gruzinlarda ham, oʻzbeklarda ham uchraydi.

Gruzinlar azaldan tolerant xalq boʻlganini bir tarixiy voqea bilan ifodalamoqchiman. Bu meni Gruziya va gruzinlarga boʻlgan hurmatimni yanada kuchaytirgan voqealardan biri.

Tbilisi shahriga V asrda asos solingan, lekin VIII asrda shahar arablar tomonidan zabt etilib, to XI asrgacha ularning hukmronligi ostida boʻlgan. Gruzinlar Tbilisini endi qaytarib ololmasak kerak, deb oʻylagan. Lekin Qirol David IV (quruvchi) 4 asrdan soʻng Tbilisini gruzinlarga qaytara oladi. Ammo arab xalqini shahardan haydamaydi, ularning hak-huquqlarini ham kamaytirmaydi, aksincha, gruzin xalqiga qaraganda ular uchun soliq toʻlovlarini minimal darajaga kamaytiradi. Aksariyat aholisi musulmonlardan tashkil topgan baʼzi tumanlarda esa choʻchqa soʻyish, goʻshtini isteʼmol qilishni ham taqiqlaydi.

Gruzin millatining boshqalarga nisbatan bagʻrikengligini oilam misolida aytadigan boʻlsam, ular meni birinchi kundanoq oʻz qizidek qabul qilgan. Saba (umr yoʻldoshi)ning oila aʼzolari tilla, doʻstlari ham oʻta oq koʻngil insonlar. Ular menga turmush oʻrtogʻim bilan urishib qolgan taqdirimda, kim haq boʻlishidan qatʼiy nazar, men taraf boʻlishlarini, ularga bemalol suyanishim mumkinligini aytishgan. Oʻylashimcha, bu gruzinlarning nafaqat tolerantligi, balki Gruziyada ayollarning hurmati haqida ham koʻp narsani bildiradi.

Urf-odatlarga keladigan boʻlsak, ikkimiz ham bir-birimizning milliy madaniyatimizni qadrlab, hurmat qilamiz. Biz uchun eng muhimi – bu sevgi! Sevgisiz na hurmat, na bagʻrikenglik, va na sabr boʻladi.

Birgina toqatsizlik uchun butun Singapur aholisi birlasha oladi

Jasurbek Tursunov – 1983-yil Andijon shahrida tugʻilgan. Toyota kompaniyasi mutaxassisi. 2009-yildan buyon oilasi bilan Singapurda yashaydi.