Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida iqtisodiy jadal rivojlanish yoʻlida dadil ildamlayotgan davlatlardan hisoblanadi. Maʼlumki, “Oʻzbekiston-2030” strategiyasida mamlakat yalpi ichki mahsulotini 2030-yilga borib ikki barobarga, yaʼni 160 milliard dollarga yetkazish, aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan ulushni 4000 dollarga yetkazish, iqtisodiy koʻrsatkichlar boʻyicha Oʻzbekistonni oʻrtacha koʻrsatkichdan yuqori davlatlar qatoriga qoʻyish maqsad qilib belgilangan.

Ushbu kompleks yondashuv uzoq muddatli oʻsishni taʼminlay oladigan va fuqarolarning turmush darajasini yaxshilaydigan mustahkam iqtisodiyotni yaratishga qaratilgan.

Xoʻsh, yalpi ichki mahsulot (YIM)ning oʻsishi mamlakatlarga qanday ijobiy natijalarni beradi? Bularni sanab oʻtaylik:

•                         iqtisodiy oʻsish: YIMning oshishi mamlakat iqtisodiy faoliyatining kengayishi va iqtisodiy qudratining oshishiga ishora qiladi;

•                         daromadlarning oshishi: iqtisodiy oʻsish odatda aholining real daromadlarini oshirishga yordam beradi, bu esa turmush darajasini yaxshilashga olib keladi;

•                         ish bilan taʼminlanish: YIMning oʻsishi yangi ish oʻrinlarining yaratilishi va ishsizlik darajasining pasayishi bilan bogʻliq;

•                         investitsiyalarni jalb qilish: YIMning oʻsishi mamlakatga investitsiyalarni jalb qilish uchun ishonchli muhit yaratadi;

•                         xalqaro savdo: YIMning oʻsishi mamlakatning eksport salohiyatini oshirishga va xalqaro savdo aloqalarini kuchaytirishga yordam beradi;

•                         davlat qarzlarining kamayishi: oʻsib borayotgan iqtisodiyot yuqori soliq tushumlarini keltirib chiqaradi va ishsizlik boʻyicha yordam kabi nafaqalarga davlat xarajatlarini kamaytiradi, bu esa davlat qarzlarining kamayishiga yordam beradi;

•                         yaxshilangan davlat xizmatlari: yuqori yalpi ichki mahsulot hukumatlarga sogʻliqni saqlash va taʼlim kabi davlat xizmatlariga koʻproq mablag‘ sarflash imkonini beradi, bu esa turmush darajasini yaxshilash, oʻrtacha umr koʻrish davomiyligini oshirish va taʼim sifati darajasini oshirishga olib keladi;

•                         atrof-muhitni muhofaza qilish: iqtisodiy oʻsish bilan jamiyat atrof-muhitni muhofaza qilish, qayta ishlash va qayta tiklanadigan resurslardan foydalanishni ragʻbatlantirish uchun koʻproq resurslarni ajratishi mumkin;

•                         innovatsion rivojlanish: oʻsish korxonalarni investitsiya va innovatsiyalarga undaydi, bu esa texnologik taraqqiyotga va oʻsish hamda investitsiyalarning aylanishini yaxshilaydi;

•                         iqtisodiy rivojlanish: barqaror iqtisodiy oʻsish kambagʻallikni kamaytirish, farovonlikni oshirish va iqtisodiy rivojlanishni ragʻbatlantirishning asosiy omilidir.

Shu bilan birga, YIMning oʻsishi mamlakatning global iqtisodiyotdagi rolini ham oshiradi va uning xalqaro maydondagi nufuzini kuchaytiradi. Bularning barchasi mamlakatning iqtisodiy va siyosiy barqarorligiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi va uzoq muddatli rivojlanish uchun zamin yaratadi.

Umuman olganda, YIMning oʻsishi mamlakatning iqtisodiy kuchi bilan bogʻliq boʻlib, uzoq muddatli rivojlanish va barqarorlik uchun asos boʻlib, yanada xilma-xil iqtisodiyotga olib kelishi mumkin.

Oʻzbekiston 2030-yilga borib YIMni ikki baravar oshirishni oʻz oldiga ulkan maqsad qilib qoʻygan ekan, ushbu maqsadni amalga oshirish strategiyasi bir qancha muhim tashabbuslarni oʻz ichiga oladi:

•                         “Yashil” iqtisodiyotni yaratish: barqaror energiya manbalariga va ekologik toza amaliyotga oʻtish;

•                         zamonaviy infratuzilmani rivojlantirish: transport, aloqa va kommunal xizmatlarni modernizatsiya qilishga sarmoya kiritish;

•                         xususiy sektorni qoʻllab-quvvatlash: tadbirkorlik va xususiy investitsiyalarni ragʻbatlantirish siyosatini amalga oshirish;

•                         xorijiy investitsiyalarni jalb qilish: xalqaro investorlar uchun bozorlarni yanada kengroq ochish va ishbilarmonlik muhitini yaxshilash;

•                         inson kapitali sifatini oshirish: mehnat unumdorligini koʻtarish uchun taʼlim va sogʻliqni saqlashga e’tibor qaratish;

•                         iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish: sanoatning keng doirasini rivojlantirish orqali bir nechta tarmoqlarga qaramlikni kamaytirish.

Oʻzbekistonning 2030-yilga borib YIMni ikki barobarga oshirish maqsadi shubhasiz ulkan va u qiyin boʻlsa-da, imkonsiz emas. Ushbu rejaning muvaffaqiyati bir qancha omillarga, jumladan, iqtisodiy islohotlarning samarali amalga oshirilishi, jahon iqtisodiy iqlimi, mamlakatning oʻzgaruvchan sharoitlarga moslasha olishiga bogʻliq boʻladi. Agar Oʻzbekiston barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlay olsa, inflyatsiyani boshqara olsa va investitsiyalarni jalb etishda davom etsa, oʻz oldiga qoʻygan maqsadiga erishish imkoniyati mavjud.

Oʻzbekistonning oʻsish traektoriyasi hozirda akseleratsiya rejimida, bu istiqbolli. Biroq, ushbu oʻsishni davom ettirish va YIMning ulkan maqsadiga erishish uchun mamlakat mavjud imkoniyatlardan foydalangan holda ushbu qiyinchiliklarni yengib oʻtishi kerak. Bu saʼy-harakatlarning muvaffaqiyati Oʻzbekistonning 2030-yilgacha xalq farovonligini oshirish va Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Xotamjon QOBULOV,

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

professori, iqtisod fanlari nomzodi