1957-yil 17-oktyabrda Shved akademiyasi oʻsha yilgi Nobel adabiyot mukofoti fransuz yozuvchisi Alber Kamyuga berilganini eʼlon qildi. Mukofot “zamonamizdagi inson vijdoni muammolarini aniq-ravshan jiddiyat bilan yoritgan muhim adabiy merosi uchun” berildi. Oʻshanda Kamyu bor-yoʻgʻi 44 yoshda edi va Rudyard Kiplingdan keyin adabiyot boʻyicha eng yosh Nobel laureatiga aylandi.
NobelPrize.org maʼlumotiga koʻra, Kamyu 1913-yil 7-noyabrda Fransuz Jazoiridagi Mondovi shaharchasida fransuz oilasida tugʻilgan, qashshoqlikda oʻsgan, ammo Jazoir universitetiga oʻqishga kira olgan. Otasi Birinchi jahon urushida halok boʻlganda Kamyu hali bir yoshga ham toʻlmagan edi. Uni savodsiz, deyarli kar onasi va qattiqqoʻl buvisi tarbiyalagan.
Ana shu muhitda boshlangʻich maktab oʻqituvchisi Lui Jermen bolakaydagi isteʼdodni payqagan va uning oʻqishni davom ettirishiga yordam bergan. Kamyuning keyingi taqdiri – litsey, universitet, jurnalistika, adabiyot – aynan oʻsha oʻqituvchining eʼtiboridan boshlangan edi.
Shuning uchun Nobel xabaridan bir oy oʻtib, 1957-yil 19-noyabrda Kamyu oʻz oʻqituvchisiga maktub yozdi.
“Hurmatli janob Jermen” deb boshlangan bu xatda u shunday deydi: xabarni eshitgach, onasidan keyin birinchi boʻlib Jermenni oʻylagan; agar oʻqituvchisining oʻsha kambagʻal bolaga choʻzilgan mehribon qoʻli, saboqlari va ibrati boʻlmaganida, bu sharaflarning hech biri roʻy bermagan boʻlardi. Kamyu bu mukofotni oʻqituvchisining qilgan ishiga hamon minnatdor boʻlib qolgan shogirdi qalbining tashakkuri deb bilishini yozadi va xatni “sizni butun qalbim bilan quchoqlayman” degan soʻzlar bilan yakunlaydi.
Bu maktub keng jamoatchilikka Kamyuning vafotidan keyin maʼlum boʻldi: u yozuvchi tugatishga ulgurmagan avtobiografik “Le Premier Homme” (“Birinchi odam”) romanining soʻnggi sahifalariga ilova qilingan. Ingliz tilidagi nashrda uni Devid Xepgud tarjima qilgan.
