Har bir millatning tilida uning oʻzligini, tarixini va maʼnaviy boyligini koʻrish mumkin. Ammo til – bu nafaqat saqlash va avaylash kerak boʻlgan boylik, balki kundalik hayotda amalda qoʻllanilishi lozim boʻlgan qurol hamdir. Davlat tilida ish yuritish esa shu tilning nufuzi va ahamiyatini belgilaydigan eng muhim omildir. Biroq, bu jarayon har doim ham mukammal tashkil etilgan deb boʻlmaydi. Xatoliklar, rasmiy qoidalarga rioya qilmaslik va beparvolik tilning kundalik hayotimizdagi roliga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.
Bu maqolada davlat tilida ish yuritishning mohiyati, amaliyotda uchraydigan tez-tez xatolar va ularni bartaraf etish boʻyicha konkret takliflar tahlil qilinadi. Har bir nuqta izohlanadi, asoslanadi va ishonchli manbalarga tayangan holda yoritiladi. Tilga boʻlgan munosabatimizni qayta koʻrib chiqish va uni yanada samarali qoʻllash yoʻllarini aniqlash vaqt-soati kelmadimi? Endi esa mavzuga chuqurroq nazar tashlaymiz.
Baʼzan, oʻzbek tilidagi hujjatlar rasmiy tilga mos kelmasligi yoki jumlalar murakkabligi sababli fuqarolar uchun tushunarsiz boʻladi. Bu holat davlat idoralarining samaradorligini pasaytiradi va fuqarolar bilan oʻzaro aloqalarning qiyinlashishiga olib keladi. Bu muammoni bartaraf etish uchun hujjatlarni tayyorlashda yanada aniq va oddiy tilni qoʻllash zarur.
Baʼzi huquqiy hujjatlarda oʻzbek tilidagi tarjima va tarjimonlik xatoliklari mavjud. Buning natijasida hujjatlarning qonuniy kuchi hamda amaldagi holatlarga nisbatan noaniqliklar paydo boʻladi. Xususan, oʻzbek tilida tayyorlangan hujjatlar boshqa davlatlarda qabul qilinishida qiyinchiliklar boʻlishi mumkin. Bu holatni oldini olish uchun rasmiy hujjatlar va notarial tasdiqlash tizimini takomillashtirish zarur.
Oʻzbek tilida ish yuritishda baʼzi fuqarolar va xodimlar uchun tilni oʻzlashtirishda qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Bu koʻpincha boshqa tillar, masalan, rus tili yoki ingliz tilini afzal koʻrganlarning tilga nisbatan salbiy munosabatidan kelib chiqadi. Shu bilan birga, oʻzbek tilida ish yuritish boʻyicha psixologik toʻsiqlar ham mavjud boʻlishi mumkin, chunki baʼzi xodimlar oʻz ishlarini samarali qilishda oʻzbek tilidan foydalanishni qiyin deb bilishadi.
Oʻzbek tili nafaqat ichki ishlar, balki xalqaro aloqalar uchun ham zarur. Shu sababli, xalqaro hujjatlarni tarjima qilish va oʻzbek tilida ularni toʻgʻri taqdim etish muhim ahamiyatga ega. Biroq, tarjima jarayonidagi noaniqliklar va notoʻgʻri ifodalashlar tashqi aloqalarda qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin. Bu muammoni hal qilish uchun tarjimonlar malakasini oshirish, tarjima qilishning standartlarini belgilash zarur.
Elektron resurslar va internetda oʻzbek tilida ish yuritishning rivojlanishi, jumladan, veb-saytlar, mobil ilovalar va onlayn platformalarda oʻzbek tilining keng tarqalishi muhim ahamiyatga ega. Hozirgi kunda bir qancha davlat idoralari va xususiy sektorda veb-saytlar, elektron xizmatlar va mobil ilovalar ishlab chiqilgan, ammo bularni yanada samarali qoʻllash zarur. Bu, oʻz navbatida, tilning raqamli sohalarda ham oʻz oʻrnini egallashini taʼminlaydi.
Oʻzbek tilida ish yuritish jarayonida keng jamoatchilikning fikrini olish, xususan, talaba va yoshlarni bu jarayonga jalb qilish muhimdir. Ular, oʻz navbatida, tilni oʻzlashtirishda innovatsion yondashuvlarni yaratishda va zamonaviy metodlarni qoʻllashda ishtirok etadilar. Shuningdek, ommaviy axborot vositalari va internetda oʻzbek tilida boʻladigan kontentning hajmini oshirish zarur.
Xalqaro maydonda oʻzbek tilining oʻrni va ahamiyatini oshirish uchun tilni oʻrganishga qiziqqan xorijliklarga moʻljallangan oʻquv kurslari, tarjima xizmatlari va tilshunoslik markazlarini tashkil etish zarur. Bu nafaqat oʻzbek tilining obroʻini oshiradi, balki milliy madaniyatni targʻib qilishga ham yordam beradi.
Oʻzbek tilida ish yuritishning samarali amalga oshirilishi uchun davlat va xususiy sektor oʻrtasida hamkorlikni rivojlantirish zarur. Bu, oʻz navbatida, yirik kompaniyalar va tashkilotlarning oʻz faoliyatlarini oʻzbek tilida yuritishlari, shuningdek, texnologiyalarni va dasturlarni oʻzbek tilida ishlab chiqishga katta ragʻbat beradi.
Oʻzbek tilida ish yuritish jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Boshqa tillarni bilish zarur boʻlsa-da, oʻzbek tilining samarali ishlatilishi faqat ichki davlat ishlarida emas, balki xalqaro aloqalarda ham katta oʻrin tutadi. Davlat tili sifatida oʻzbek tilining rasmiy maqomi, undan samarali foydalanish, uning zamonaviy texnologiyalarga joriy qilinishi va kadrlar malakasini oshirish – barcha jarayonlar oʻzaro bogʻlangan. Shuningdek, tilni rivojlantirishda keng jamoatchilikni jalb qilish va uni xalqaro maydonda targʻib qilish ham muhim oʻrin egallaydi.
Maqsadimiz – oʻzbek tilini nafaqat rasmiy hujjatlar, balki barcha sohalarda keng va samarali qoʻllashdir. Bu jarayonni samarali amalga oshirish uchun barcha sohalarda keng koʻlamli chora-tadbirlar koʻrish zarur. Oʻzbek tilida ish yuritishni yanada rivojlantirish uchun barcha tarafdan, davlat va jamoatchilik tomonidan birgalikda ish olib borilishi kerak. Faqat shu yoʻl bilan biz oʻzbek tilini haqiqatan ham mustahkam, samarali va dunyo miqyosida tan olingan tilga aylantira olamiz.
"Til qadrida Davlat qudrati" – bu ibora davlatning obroʻsi va barqarorligi uning tilga boʻlgan eʼtiborida, til orqali xalqni birlashtirish va boshqaruvni yuksak darajada tashkil etish qobiliyatida namoyon boʻlishini anglatadi. Til – bu davlatning maʼnaviy va madaniy qudratining asosiy poydevoridir.
Husan Tursunov,
Respublika Maʼnaviyat va maʼrifat markazi masʼul xodimi
